Kinh nghiệm phát triển công nghiệp hỗ trợ của Nhật Bản: Những điều kiện để thành công

Để trở thành một trong những cường quốc hàng đầu thế giới về công nghệ như ngày nay, Nhật Bản đã trải qua một lộ trình “ấn tượng” để gây dựng nền công nghiệp từ đống đổ nát của chiến tranh dựa trên sức mạnh của công nghiệp hỗ trợ và công nghệ nguồn.
Kinh nghiệm phát triển công nghiệp hỗ trợ của Nhật Bản: Những điều kiện để thành công

Chính sách công nghiệp hỗ trợ của Nhật Bản chỉ được nhắc đến một cách phổ biến từ những năm 1960, nhưng trong thực tế, ngay từ những năm đầu thế kỷ XX, Nhật Bản đã quan tâm đến phát triển nguồn nguyên liệu cho sản xuất công nghiệp - tiền thân của công nghiệp hỗ trợ và ngay sau khi đại chiến thứ giới lần thứ II, chính phủ Nhật Bản đã sớm có các chính sách về công nghiệp hỗ trợ để từng bước làm chủ sản xuất và công nghệ. Những chính sách này được nhìn nhận theo hai luồng quan điểm khác nhau trên thế giới. Trong khi nhiều nước châu Á đánh giá cao và coi đó là điểm sáng để học hỏi thì các nước phát triển, đặc biệt là Hoa Kỳ lại cho rằng đây thực chất là các biện pháp bảo hộ cho sản xuất trong nước mà Nhật Bản đã tận dụng khi các cam kết về tự do thương mại chưa thịnh hành như ngày nay.

Chính sách công nghiệp hỗ trợ của Nhật Bản chỉ được nhắc đến một cách phổ biến từ những năm 1960, nhưng trong thực tế, ngay từ những năm đầu thế kỷ XX, Nhật Bản đã quan tâm đến phát triển nguồn nguyên liệu cho sản xuất công nghiệp - tiền thân của công nghiệp hỗ trợ và ngay sau khi đại chiến thứ giới lần thứ II, chính phủ Nhật Bản đã sớm có các chính sách về công nghiệp hỗ trợ để từng bước làm chủ sản xuất và công nghệ. Những chính sách này được nhìn nhận theo hai luồng quan điểm khác nhau trên thế giới. Trong khi nhiều nước châu Á đánh giá cao và coi đó là điểm sáng để học hỏi thì các nước phát triển, đặc biệt là Hoa Kỳ lại cho rằng đây thực chất là các biện pháp bảo hộ cho sản xuất trong nước mà Nhật Bản đã tận dụng khi các cam kết về tự do thương mại chưa thịnh hành như ngày nay.

Kinh nghiệm phát triển công nghiệp hỗ trợ của Nhật Bản: Những điều kiện để thành công

Luồng quan điểm này đặt ra những nghi vấn về việc liệu các kinh nghiệm này có thể áp dụng cho Việt Nam trong bối cảnh tham gia và thực hiện nhiều cam kết quốc tế về tự do hóa thương mại hiện nay hay không? Để có câu trả lời cho vấn đề này, chúng ta cần bóc tách bản chất và điều kiện thực hiện của từng nhóm chính sách chủ yếu của Nhật Bản trong lĩnh vực này.

Chính sách công nghiệp nói chung và công nghiệp hỗ trợ nói riêng của Nhật Bản được thực hiện chủ yếu bởi Bộ Thương mại quốc tế và Công nghiệp Nhật Bản (hay còn gọi là Bộ Công Thương Nhật Bản - MITI), chia thành 5 nhóm chính sách lớn gồm:

(1) Các chính sách tác động đến cơ cấu công nghiệp bằng cách bảo vệ các ngành đang phát triển thông qua các biện pháp khuyến khích phát triển và điều chỉnh các ngành đang suy giảm.

(2) Chính sách khắc phục các lỗi của thị trường do thị trường không hoàn hảo và thông tin bất đối xứng, thông qua việc hướng dẫn phân bổ nguồn lực bằng cách cung cấp thông tin chính xác; trợ cấp và hệ thống thuế.

(3) Các chính sách nhằm can thiệp chính thức vào các tổ chức công nghiệp tư nhân. Ví dụ, các chính sách tìm cách can thiệp trực tiếp vào cơ cấu cạnh tranh và phân bổ nguồn lực trong các ngành, thông qua các cartel.

(4) Các chính sách được áp dụng không dựa trên cơ sở kinh tế mà chủ yếu dựa trên các yêu cầu chính trị. Ví dụ tự nguyện hạn chế xuất khẩu và các thỏa thuận đa phương nhằm giải quyết các mâu thuẫn với các quốc gia khác.

5) Ngoài ra, còn có các chính sách kinh tế vĩ mô, chính sách tiêu chuẩn hóa phân phối thu nhập, chính sách kiểm soát ô nhiễm, chính sách khu vực, chính sách khuyến khích R&D, chính sách cho doanh nghiệp vừa và nhỏ.

Một số điều kiện tiên quyết cho sự thành công của chính sách công nghiệp hỗ trợ của Nhật Bản

Từ những phân tích ở trên có thể thấy, từ chính sách “nhắm mục tiêu” trúng đích, Nhật Bản đã tập trung phát hiện, nuôi dưỡng và phát triển các ngành công nghiệp có khả năng bắt kịp quốc tế và những ngành công nghiệp có khả năng dẫn đầu, để tạo ra vị thế cường quốc về công nghiệp như hiện nay. Sự điều chỉnh linh hoạt từ cơ chế bảo hộ sang định hướng, tăng quy mô để cạnh tranh quốc tế khi tự do hóa thương mại và liên tục đổi mới về công nghệ cũng như hệ sinh thái khởi nghiệp sôi động, bền vững đã tạo ra động lực cho sự phát triển không ngừng của lĩnh vực công nghiệp.

Có thể thấy, cả 5 nhóm chính sách trên đều có thể áp dụng cho các quốc gia muốn phát triển công nghiệp và công nghiệp hỗ trợ, tuy nhiên, sự thành công của chính sách không chỉ đơn thuần nằm ở nội dung và đối tượng của chính sách, mà phải dựa trên những điều kiện cần thiết như sau:

- Một khu vực tư nhân trong nước có khả năng quản lý hiệu quả các dự án phức tạp và quy mô lớn, đủ để hấp thụ các định hướng tham vọng của Chính phủ cũng như những ưu đãi lớn

- Một khu vực tư nhân sẵn sàng hợp tác với chính phủ trong việc theo đuổi mục tiêu chung của phát triển công nghiệp và công nghiệp hỗ trợ.

- Năng lực của các cơ quan chức năng đủ mạnh và cơ chế phối hợp công-tư để đánh giá khách quan các Kế hoạch đầu tư và sản xuất lớn..

- Ngoài ra, chính sách công nghiệp đòi hỏi khả thể chế mạn, đặc biệt, có thể bổ sung cho cơ chế thị trường và duy trì quan hệ đối tác công-tư tốt: bao gồm khung pháp lý cho hoạt động kinh tế, cơ chế cam kết hạn chế các hành động tùy ý của chính phủ hoặc khu vực tư nhân

- Một chương trình hiệu quả để chia sẻ thông tin và xây dựng sự đồng thuận giữa các cơ quan Nhà nước và khu vực tư nhân.

Những điều kiện này không tự nhiên xuất hiện, mà đều là nỗ lực của cải cách thể chế và phát triển hệ sinh thái, môi trường kinh doanh. Trong bối cảnh của Việt Nam hiện nay, hoàn toàn có thể tạo ra các điều kiện trên, nếu Chính phủ kiên trì với phương châm “kiến tạo, phục vụ”, nhắm trúng đích các ngành có lợi thế cạnh tranh và có cơ hội phát triển để có định hướng và chính sách phát triển phù hợp, dựa trên nguồn lực khả thi và kế thừa những thành tựu của Cách mạng công nghiệp 4.0 cũng như kinh nghiệm của các nước đi trước trong phát triển công nghiệp hỗ trợ.

Đinh Linh
Bạn thấy bài viết này thế nào?
Kém Bình thường ★ ★ Hứa hẹn ★★★ Tốt ★★★★ Rất tốt ★★★★★

Tin mới nhất

Sắp diễn ra triển lãm quốc tế về công nghệ hàn cắt, luyện kim, ống thép, gia công kim loại

Sắp diễn ra triển lãm quốc tế về công nghệ hàn cắt, luyện kim, ống thép, gia công kim loại

Từ 16–18/5/2024, sẽ diễn ra Triển lãm quốc tế công nghệ hàn cắt, luyện kim, ống thép, gang thép, gia công kim loại (METAL & WELD-ISME VIETNAM 2024) tại Hà Nội.
Chủ tịch Bắc Giang Lê Ánh Dương chỉ đạo tháo gỡ vướng mắc trong đầu tư cụm công nghiệp

Chủ tịch Bắc Giang Lê Ánh Dương chỉ đạo tháo gỡ vướng mắc trong đầu tư cụm công nghiệp

Chủ tịch UBND tỉnh Bắc Giang Lê Ánh Dương chỉ đạo các đơn vị vào cuộc quyết liệt tháo gỡ khó khăn và vướng mắc trong đầu tư, xây dựng cụm công nghiệp.
Bộ Công Thương cùng Hải Phòng đẩy mạnh phát triển công nghiệp, công nghiệp hỗ trợ

Bộ Công Thương cùng Hải Phòng đẩy mạnh phát triển công nghiệp, công nghiệp hỗ trợ

Ngày 17/4, Cục Công nghiệp (Bộ Công Thương) đã có buổi làm việc với Sở Công Thương TP. Hải Phòng về tình hình phát triển công nghiệp và công nghiệp hỗ trợ.
Bắc Giang: Kết nối, tạo nguồn lao động cho ngành công nghiệp bán dẫn

Bắc Giang: Kết nối, tạo nguồn lao động cho ngành công nghiệp bán dẫn

Hội thảo về thực trạng, giải pháp phát triển nguồn lao động trong ngành công nghiệp bán dẫn do UBND tỉnh Bắc Giang tổ chức đã thu hút gần 30 đơn vị tham dự.
Bắc Giang: Đầu tư, xây dựng cụm công nghiệp còn chậm tiến độ

Bắc Giang: Đầu tư, xây dựng cụm công nghiệp còn chậm tiến độ

Kiểm điểm tiến độ về đầu tư hạ tầng cụm công nghiệp, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Bắc Giang Phan Thế Tuấn đánh giá, còn chậm triển khai và sơ suất khi quy hoạch.

Tin cùng chuyên mục

Bắc Giang sắp tổ chức hội thảo về giải pháp phát triển nguồn nhân lực cho công nghiệp bán dẫn

Bắc Giang sắp tổ chức hội thảo về giải pháp phát triển nguồn nhân lực cho công nghiệp bán dẫn

Ngày 16/4 tới đây, UBND tỉnh Bắc Giang sẽ tổ chức hội thảo về thực trạng, giải pháp phát triển nguồn nhân lực trong ngành công nghiệp bán dẫn.
Ngành công nghiệp chế tạo của Mỹ đang phục hồi

Ngành công nghiệp chế tạo của Mỹ đang phục hồi

Mặc dù xây dựng sụt giảm, nhưng không làm giảm kỳ vọng về sức tăng trưởng mạnh mẽ của kinh tế Mỹ trong quý I/2024,nhờ sự phục hồi của ngành công nghiệp chế tạo.
Nhà máy có vốn đầu tư khoảng 1.000 tỷ đồng sắp được khởi công tại HANSSIP

Nhà máy có vốn đầu tư khoảng 1.000 tỷ đồng sắp được khởi công tại HANSSIP

Dự kiến, sau quý II/2024, Nhà máy INVENTEC Việt Nam với vốn đầu tư khoảng 1.000 tỷ đồng sẽ được khởi công tại HANSSIP, tạo việc làm cho hơn 20.000 lao động.
Tham gia chuỗi cung ứng toàn cầu: Doanh nghiệp nhỏ sợ mất cơ hội vì thiếu vốn

Tham gia chuỗi cung ứng toàn cầu: Doanh nghiệp nhỏ sợ mất cơ hội vì thiếu vốn

Thiếu vốn được xem là thách thức lớn nhất mà các doanh nghiệp nhỏ và vừa Việt Nam đang phải đối mặt khi tham gia chuỗi cung ứng toàn cầu.
Gia Lai: Đề nghị đầu tư nhà máy chế biến nguyên liệu thuốc lá trên địa bàn tỉnh

Gia Lai: Đề nghị đầu tư nhà máy chế biến nguyên liệu thuốc lá trên địa bàn tỉnh

Sáng 25/3, Đoàn công tác của Bộ Công Thương đã có buổi làm việc với UBND tỉnh Gia Lai để bàn về giải pháp phát triển vùng nguyên liệu thuốc lá.
Doosan Vina xuất khẩu 9 module nặng 1.900 tấn đến bang Texas, Mỹ

Doosan Vina xuất khẩu 9 module nặng 1.900 tấn đến bang Texas, Mỹ

Ngày 24/3, Doosan Vina đã xuất thành công 9 module nặng 1.900 tấn đến Nhà máy Golden Triangle Polymers đặt tại bang Texas, Hoa Kỳ sau hơn 10 tháng sản xuất.
Hơn 300 doanh nghiệp tham dự VGMF2024: Cơ hội để Việt Nam hoàn thiện chuỗi cung ứng

Hơn 300 doanh nghiệp tham dự VGMF2024: Cơ hội để Việt Nam hoàn thiện chuỗi cung ứng

Diễn đàn Chuỗi sản xuất thông minh và Chuỗi cung ứng toàn cầu Việt Nam 2024 (VGMF2024) sẽ diễn ra tại Hà Nội vào ngày 26/3, thu hút hơn 600 người tham dự.
Phó Thủ tướng đánh giá cao kết quả hợp tác giữa Tập đoàn Airbus với các đối tác của Việt Nam

Phó Thủ tướng đánh giá cao kết quả hợp tác giữa Tập đoàn Airbus với các đối tác của Việt Nam

Phó Thủ tướng cho rằng, Airbus có thể tham gia hỗ trợ Việt Nam xây dựng các chiến lược, kế hoạch phát triển ngành công nghiệp hàng không, sản xuất linh kiện...
Intel đề xuất giải pháp gì để phát triển công nghiệp bán dẫn ở Việt Nam?

Intel đề xuất giải pháp gì để phát triển công nghiệp bán dẫn ở Việt Nam?

3 đề xuất của đại diện Intel Việt Nam với Thủ tướng về việc phát triển công nghiệp bán dẫn đã thu hút sự chú ý tại hội nghị mới đây ở Hà Nội.
igus® đẩy nhanh quá trình chuyển đổi công nghiệp 4.0 bền vững

igus® đẩy nhanh quá trình chuyển đổi công nghiệp 4.0 bền vững

Ứng dụng igusGO của igus® dựa trên AI chỉ cần thao tác trong vài giây giúp hỗ trợ các công ty chuyển đổi sang công nghiệp 4.0 và sản xuất trung hòa CO2.
Hà Nội: Nâng cao năng lực cạnh tranh cho sản phẩm công nghiệp chủ lực Thủ đô

Hà Nội: Nâng cao năng lực cạnh tranh cho sản phẩm công nghiệp chủ lực Thủ đô

Đến nay, Hà Nội đã có 229 sản phẩm đạt danh hiệu công nghiệp chủ lực. Thành phố sẽ tiếp tục triển khai nhiều giải pháp ưu tiên phát triển sản phẩm có thế mạnh.
Ngành công nghiệp ô tô: Tăng tỉ lệ nội địa hoá, đẩy mạnh liên kết

Ngành công nghiệp ô tô: Tăng tỉ lệ nội địa hoá, đẩy mạnh liên kết

Để phát triển được ngành công nghiệp ô tô phải tăng tỉ lệ nội địa hoá, bên cạnh đó, các DN trong nước rất cần đến sự hỗ trợ của những DN đầu tàu.
Củng cố về ‘chất’, mở cơ hội xuất khẩu cho sản phẩm công nghiệp

Củng cố về ‘chất’, mở cơ hội xuất khẩu cho sản phẩm công nghiệp

Tiếp tục củng cố về ‘chất’ sẽ là giải pháp quan trọng để các doanh nghiệp sớm hội nhập vào chuỗi sản xuất công nghiệp hỗ trợ ASEAN và toàn cầu.
Quảng Ninh: Nhiều chính sách thiết thực thu hút vốn FDI

Quảng Ninh: Nhiều chính sách thiết thực thu hút vốn FDI

Quảng Ninh triển khai nhiều giải pháp đồng bộ về hạ tầng, kỹ thuật, dịch vụ… tại các khu kinh tế, khu công nghiệp để thu hút nguồn vốn FDI lớn.
Tạo đà cho công nghiệp ô tô, xe máy, xe điện và công nghiệp hỗ trợ phát triển

Tạo đà cho công nghiệp ô tô, xe máy, xe điện và công nghiệp hỗ trợ phát triển

Từ ngày 16 - 19/5/2024 sẽ diễn ra triển lãm quốc tế lần thứ 20 về công nghiệp ô tô, xe máy, xe điện và công nghiệp hỗ trợ (Autotech & Accessories 2024).
Thúc đẩy hợp tác cung cấp linh kiện thiết bị giữa Việt Nam - Hàn Quốc

Thúc đẩy hợp tác cung cấp linh kiện thiết bị giữa Việt Nam - Hàn Quốc

Tại trụ sở Viện Nghiên cứu Cơ khí vừa diễn ra buổi làm việc giữa các đơn vị Việt Nam với các đối tác Hàn Quốc nhằm thúc đẩy hợp tác cung cấp linh kiện thiết bị.
“Tin vui” liên tục cho ngành công nghiệp điện tử, vi mạch bán dẫn Việt Nam

“Tin vui” liên tục cho ngành công nghiệp điện tử, vi mạch bán dẫn Việt Nam

Quý III/2023, ngành công nghiệp điện tử và vi mạch bán dẫn tại Việt Nam đã liên tục nhận được những tin vui về sự phát triển và triển khai dự án quan trọng.
Hưng Yên: Đẩy mạnh phát triển công nghiệp hỗ trợ, thu hút đầu tư

Hưng Yên: Đẩy mạnh phát triển công nghiệp hỗ trợ, thu hút đầu tư

Hưng Yên đang ngày càng trở thành điểm đến hấp dẫn với các doanh nghiệp, nhà đầu tư ngành công nghiệp hỗ trợ.
VinFast chuẩn bị khởi công xây dựng nhà máy sản xuất xe điện tại Ấn Độ

VinFast chuẩn bị khởi công xây dựng nhà máy sản xuất xe điện tại Ấn Độ

VinFast Auto vừa công bố tổ chức Lễ động thổ Dự án cơ sở sản xuất xe điện tích hợp tại TP. Thoothukudi, bang Tamil Nadu (Ấn Độ) vào ngày 25/02.
Doanh nghiệp Việt Nam và Nhật Bản “bắt tay” phát triển công nghiệp hỗ trợ

Doanh nghiệp Việt Nam và Nhật Bản “bắt tay” phát triển công nghiệp hỗ trợ

Trong Đông Nam Á, Việt Nam là nơi đầu tư an toàn. Việc hợp tác giữa doanh nghiệp Việt Nam - Nhật Bản sẽ thúc đẩy ngành công nghiệp hỗ trợ Hà Nội “cất cánh”.
Xem thêm
Mobile VerionPhiên bản di động